Andorra

Article on other languages:

Principat d'Andorra
Bandera d'Andorra Escudu d'Andorra
Bandera d'Andorra Escudu d'Andorra
Lema nacional: Virtus Unita Fortior
(Llatín: «La xunión fae la fuerza»)
Himnu nacional: El Gran Carlemany
Situación de Andorra
Capital
 • Población
 • Coordenaes		 andorra la vella
24.211 (2006)
42°30′ N 1°28′ E
Principal ciudá andorra la vella
Idiomes oficiales Catalán¹
Forma de gobiernu Principáu parlamentariu
Joan Enric Vives Sicília²
Nicolas Sarkozy³
Albert Pintat
Independencia
 • Fecha		  
1278
Superficie
 • Total
 • % agua
Llendes
Costes		 Puestu 176u
467,76 km²
Despreciable
125 km
nun tien
Población
 • Total
 • Densidá		 Puestu 184u
81.222 (2007)
173,6 hab./km²
PIB
 • Total (2007)
 • PIB per cápita		 Puestu 177u
US$ 2.770 millones
US$ 22.000
Moneda Euro (€ EUR)³
Xentiliciu Andorranu, -a
Fusu horariu
 • en branu		 CET (UTC+1)
CEST (UTC+2)
Dominiu Internet .ad
Códigu telefónicu +376
Prefixu radiofónicu C3A-C3Z
Códigu ISO 020 / AND / AD
Miembru de: ONU, OSCE
¹Tamién se falan castellanu y francés.
²Obispu de la Seu d'Urgell.
³Presidente de Francia.
³Antes de 1999, el francu francés y la peseta española. Dempués de 1982 emitió a veces la so propia moneda, el diner.

Andorra ye un país européu asitiáu nos Pirineos, con llendes con Francia y España (en Cataluña). Nun tien Fuercies Armaes, siendo la so defensa responsabilidá de los países vecinos.

Tabla de conteníos

Hestoria

La primer vegada na hestoria que apaez el nome d'Andorra, alcontrámoslu nún documentu de cesión del emperador Carlos el Calvu, (añu 843), nel que-y dexa en poder al Conde d'Urgell Sunifredo el valle d'Andorra, allugáu na comarca d'Urgell. El dominiu de los obispos d'Urgell enántase progresivamente nos sieglos X y XI pelos valles d'Andorra, y van convirtiéndolos, a partir del sieglu XII nuna señoría episcopal.

Nel sieglu XII, entama un períodu de lluches y griesques ente los obispos d'Urgell y los condes de Foix pola soberanía d'Andorra, que fina cola robla de dos pautos socesivos denomaos Pariatges

El primer Pariatge foi robláu en 1278 por Pere d'Urtx, obispu d'Urgell y Roger Bernat III, conde de Foix y vizconde de Castellbò. El segundu roblóse diez más sero, en 1288, tamién por Pere d'Urtx y Roger Bernat III.

Los pariatges son unos de los documentos fundamentales na hestoria d'Andorra porque afiten la coseñoría indixebrable ente l'obispu d'Urgell y el conde de Foix. Tamién fixen los tributos a pagar polos andorranos como la "quèstia", tresnen la xusticia per duana de los batlles (xueces) y nomen a los vegueres y notarios. Son instituciones qu'entá agora sobroviven, reformaes nel Principáu.

El día 14 de marzu de 1993, el pueblu andorrano aprebó por enantada mayoría la primera Constitución d'Andorra, que consagra el país como un coprincipáu parllamentariu, un estáu de drechu, democráticu y social

Organización políticu-alministrativa

Andorra ta dividía en siete parroquies:

Les parroquies d'Ordino, La Massana y Sant Julià de Lòria tan dividíes en quarts y la de Canillo en veïnats.

Xeografía

La superficie d'Andorra, encaxada na Península Ibérica, ye de 468 km². Ye un país montañosu cuntando con 65 picos de más de 2.500 m d'altor sobro'l nivel del mar. El monte más altu ye'l picu de Comapedrosa con 2.942 m d'altor, que ta allugáu na cordolera de los Pirineos, fincáu ente la llende hispano-francesa. Ye una rexón de picos arispios y valles enforma estrenchos au cuerren numberosos regatos d'agua que se xunen pa ensamar los ríos principales. Hai descomanaes estensiones de viesques de pinos y abedurios darréu del clima mediterraneu d'alta montaña del que gocia'l Principáu.

Clima

Andorra cunta con un clima mediterraneu d'alta montaña nel que les temperatures n'iviernu son cuties y en branu son dondes. Hai variaciones nel clima según l'altitú y l'orientación. El Principáu tien un porcentax mui altu de díes soleyeros y el clima ye esco. La media de les mínimes añales ye de – 2ºC y la de les másimes ye de 24ºC. Al atapecer ye cuando hai más precipitaciones sacantes n'iviernu que son, sobro too, de ñeve.

Relieve

El país carauterízase poles sos cumes de materiales paleozoicos, que s'erguen per enriba de los 2.600 m y finen a 2.942 m cerca del Pla de l'Estany na llende hispano-francesa. L'actividá humano céntrase nel valle tresversal noreste-suroeste, que dende'l Puertu d'Envalira (2.407 m) amiya hasta los 840 m, cuando'l ríu Valira entra n'España.

Vexetación

Les viesques ocupen les 2/5 partes del territoriu, según tres estayes altitudinales; hasta los 1.200 m, algueres y carbayos, hasta los 1.600-1.700 m predomina'l pinu silvestre y hasta los 2.200-2.300 m abonda'l pinu prietu, sustituyíu nes cumes polos praos alpinos.

Nacionalidaes y evolución demográfica

Evolución demográfica de Andorra[1]
Año Pob. total Pob. de nacionalidá andorrana % pob. nacionalidá andorrana
1981 34.427 6.906 20,1%
1981 41.998 7.952 18,9%
1991 52.792 10.395 19,7%
1996 57.167 13.019 22,8%
2001 66.334 24.654 37,2%
2006 81.222 29.535 36,4%

Según el censu de 2006, el 36,4% de la población del país (29.535 habitantes) ye de nacionalidá andorrana, el 34,0% (27.648 hab.) ye de nacionalidá española, el 15,7% (12.789 hab.) ye de nacionalidá portuguesa, el 6,3% (5.104 hab.) ye de nacionalidá francesa, y el 7,8% restante (6.156 hab.) ye d'otres nacionalidaes[2].

Gobiernu y política

Andorra ye un principáu parllamentariu constitucional. La Constitución d'Andorra aprobóse'l 14 de marzu de 1993.

La xefatura del Estáu recái nos copríncipes, l'obispu d'Urgel y el presidente de la República Francesa (La República Francesa ye la heredera del Conde de Foix).

El Consell General ye'l muérganu llexislativu, de 28 miembros elexíos cada 4 años, que representen paritariamente a la población y les siete parroquies.

El Gobiernu ye'l muérganu executivu. Anguaño ta compuestu pol Xefe de gobiernu (Marc Forné Molné, elexíu pol Consell General) y diez ministros.

Los Comuns (Comunes) son muérganos de representación y alministración civil de les parroquies.

Llingües

La llingua oficial ye'l catalán, llingua de vezu nel 43,8% de la población. El castellanu ye la segunda llingua más falada nel Principáu, con un 32,8% de la población que la tienen como llingua de vezu, mientres que'l portugués ye la llingua materna del 7,6% de la población y el francés pal 7,1%.

  Llingua materna Llingua de vezu
Catalán 31,4% 43,8%
Castellanu 35,9% 32,8%
Castellanu y catalán 1,5% 2,7%
Portugués 14,7% 7,6%
Francés 7,8% 7,1%
Otros 8,7% 6,0%
Fonte:Gobiernu d'Andorra. Encuesta d'usos llingüísticos n'Andorra - 2004


Enllaces esternos

Andorra
Wikimedia Commons tien archivos rellacionaos con:


Países d'Europa
Albania | Alemaña | Andorra | Austria | Bielorrusia | Bélxica | Bosnia-Herzegovina | Bulgaria | República Checa | Chipre | Croacia | Dinamarca | Eslovaquia | Eslovenia | España | Estonia | Finlandia | Francia | Grecia | Holanda | Hungría | Irlanda | Islandia | Italia | Kosovo | Letonia | Liechtenstein | Lituania | Luxemburgu | República de Macedonia | Malta | Moldavia | Mónaco | Montenegru | Noruega | Polonia | Portugal | Reinu Uníu | Rumanía | Rusia | San Marino | Serbia | Suecia | Suiza | Turquía | Ucrania | Vaticano | Xorxa
Posesiones: Islles Feroe | Xibraltar | Guernsey | Jan Mayen | Jersey | Irlanda del Norte | Islla de Man | Svalbard

Referencies

  1. ↑ Estadístiques de población d'Andorra. Ministeriu de Xusticia ya Interior d'Andorra
  2. ↑ Estadístiques de población d'Andorra. Ministeriu de Xusticia ya Interior d' Andorra
Obtenío de "http://ast.wikipedia.org/wiki/Andorra"

More about Andorra: hotel andorra la vella, andorra map, andorra la vella, ski andorra, andorra shopping center, andorra weather, andorra travel, trabajo andorra, andorra hoteles,

This article is from Wikipedia. All text is available under the terms of the GNU Free Documentation License.